GÜNDEDÜN
İstanbul Oyunlarına Mektuplar
1991 – 1994 Oyun Düzeni İçindeki 19 Oyunun İstatistiksel Analizi ve Sonuçları
1991 yılından başlayarak izlediğim oyunlarınızın on dokuz tanesinin eleştirisini sizlere gönderdim. Bir seyirci olarak bu eleştirilerimin sonucunda; oyunlara (*****) yıldız üzerinden puanlamalar yaptım. Yarım yıldız değeri için de (J) joker kullandım. Bu değerlendirmedeki temel amacım; verdiğim bu yıldızları sayısal olarak mutlak değerlere çevirip, okuyucu mektubu niteliğindeki eleştirilerimi bilimsel bir temele oturtmaktı. Elde edilen sonuçlar; bu işin yöneticilerine ışık tutmasının yanı sıra benim de seyirciliğimin gelişmesini sağlayacaktı.
İki kez bu amaçla yaptığım değerlendirmeleri kurumunuza yolladım. Yine bir gösterge olarak yaptığım (9 oyunluk) ikinci yazımın bir örneğini ekte gönderiyorum. Bu yazımın temel amacı; 1991 – 1994 yılları arasında seyrettiğim ve eleştirisini yazdığım 19 oyunu, topluca değerlendirmek ve buradan sonuçlar çıkarmak.
Tüm bu seyirciliğim süresince seyrettiğim 19 oyun için toplam 289 birimi (oyun, yönetmen, sahne tasarımcısı, giysi tasarımcısı, oyucu vb.) toplam 1146 yıldız vererek değerlendirmişim. Birim sayısının, yıldız sayısına bölünmesi sonucu yaklaşık elde edilen yıldız sayısı: 4 olarak çıkmaktadır. Bu gerçeği burada saptadıktan sonra; yıldızlı değerlendirmeye esas aldığım konu başlıklarına göre sonuçları incelemeye geçmek istiyorum.
Oyunun Tümü: * * * * (4.05)
Seyrettiğim ve eleştirisini yazdığım 19 oyunun yıldızlı değerlendirmesinin aritmetik ortalaması: 4.05 olarak çıkmaktadır. Yine analizler sonucu “Oyunun Tümü” grubunun standart sapması: 0.58 gibi sağlıklı ve düşük bir sapmadır. Yine bu değerler ışığı altında İstanbul Şehir Tiyatrolarının bir oyunun değerlendirmesi açısından en çok – en az alması gereken yıldızın ne olacağı; “güven aralıkları” hesaplandığında, bir oyunun en az: 3.47 ve en çok: 4.63 üstünde yıldız değerleri alması gerekmektedir. Oyunlar listesi incelendiğinde; İlk Gençliğim oyunu (5) yıldız ile 4.63 üstünde standardı aşan bir değerdir. Bu konu araştırıldığında; bu oyun benim ilk eleştirilerimden olup, matematiksel bir temele dayanmamaktadır. Daha sonraları; tüm oyuncu ve diğer elemanlara verdiğim toplam yıldız sayısı; eleman sayısına bölünerek “Oyunun Tümü”ne karşılık gelen yıldız sayısı bulunmuştur. O gün için yapmadığım değerlendirmeyi şimdi yaparsam; İlk Gençliğim oyununun tümü: * * * * J olarak gerçek değerini bulacaktır. Bu sonuca göre; “İlk Gençliğim – Ödüller Kimin – Meraklısı İçin Öyle Bir Hikaye- Palto” oyunlarının yönetmenlerine verilen 5 yıldızlar normal görülmektedir. Ancak bu oyunların ya da yönetmenlerinin “Ödül” alıp, almadıkları da bu kanıyı destekleyen başka bir yöndür… Ayrıca Güven Aralıkları incelendiğinde en az değer olan: 3.42 altında yıldız alan: “Vanya Dayı – Bir Kadın – Hüzünlü Bir Komedi – Gölge Ustası” oyunlarının yönetmenleri incelenmeye alınmalı ve başarısızlık nedenlerinin nereden geldiği ya da neden kaynaklandığı araştırılmalıdır… İstanbul Şehir Tiyatroları’nın Yönetmenleri; iyi yönetmenlerdir. Bu “iyi yönetmen” yıldız değerlendirmesinin bu noktaya ulaşmasında; “çok iyi yönetmen”lerin payını unutmamak ve genel değerlendirmeye bakarak da onları “iyi yönetmen” grubu içinde düşünmemek gerekir.
Dekor: * * * * (4.21)
Ülkemizde “sahne tasarımının” Üniversitelerimizin fakülte ve Yüksek okullarında bir disiplin olarak okutulması, bu işin meslek olarak bilimsel temellere dayandırılması sonucu son yıllarda; oyunlardaki sahne tasarımlarının başarısına şaşırmamak gerekir… Dekor; başrol oyuncularından sonra en yüksek ortalamaya ulaşan ve kendinden önce 7 grubu geride bırakan ortalamaya sahiptir. Güven aralıkları incelendiğinde; en az 3.52 en çok 5 yıldız değeri almaktadır. Ancak standart sapması yüksek grup olduğunu söyleyebilirim. Belki de işin özünde standart olmamak vardır… Bu konuların incelenmesi gerektiğine inanıyorum ve bir seyirci olarak tüm bu sorularıma kendi olanaklarımla çözüm bulacağımı sanmıyorum…
Ortalama değerlerine göre (5) yıldız alan; “Müfettiş – Mösyö Butterfly – Altı Derece Uzak – Ayrangeven – Kadınlar da Savaşı Yitirdi- Gözlerimi Kaparım… - Palto” oyunlarındaki (5) yıldız değerler normal görülmektedir.
Ersin Satgan (1), Nurullah Tuncer (2), Özhan Özdil (1), Atıl Yalkut (2) olmak üzere dekordaki ***** yıldızları (5 tam yıldız) paylaşmaktadırlar.
En az alınması gereken yıldız değer olan; 3.52 altında kalan: “Vanya Dayı – Hüzünlü Bir Komedi – Çıkmaz Sokak Çocukları – Gölge Ustası – Aslolan Hayattır” oyunlarındaki dekor başarısızlıklarının nedenleri araştırılmalı ve nedenleri üzerinde durulmalıdır. Burada hemen şu görüşümü belirtmeden geçmek istemiyorum: Sahne tasarımı ve giysi tasarımı aynı sanatçının üzerine yüklendiğinde; genelde başarıya ulaşmak zorlaşıyor. Neden?..
Kostüm: * * * * (4.13)
Bu konunun değerlendirmesi de; biraz önce açıkladığımız sahne tasarımı konusuyla tam bir koşutluk göstermektedir. Bu konu da moda evlerinin, tüccar terzilerin elinden alınarak bir iş ve bir meslek olarak yerine oturtulmuştur. Bazen öylesine güzel giysi tasarımlarıyla karşılaşmaktayız ki açıkçası eve gider gitmez uygulamak istemekteyiz…. Bu güçlü sanatçılar karşısında kadın seyirci olmanın zor bir iş olduğuna inanıyorum… Güven aralıkları dikkate alındığında; en az 3.33 ve en fazla 4.93 değerleriyle karşılaşmaktayız. Bu duruma göre; “Müfettiş – Fermanlı Deli Hazretleri – Mösyö Butterfly – Ayrangeven – Kadınlarda Savaşı Yitirdi – Palto” oyunlarında verilen ***** (5 yıldız) normal görülmektedir. Bu beş yıldızı sırasıyla; Canan Göknil (1), Nilgün Gürkan (1), Sevim Çavdar (1), Feyza Zeybek (1) ve Türkan Kafadar (2) kez olmak üzere almışlardır. Sevindirici olan; konunun bir yarış içinde olması ve tek elde toplanmamasıdır. Güven aralığı en az: 3.33 değerin altında olan “Hüzünlü Bir Komedi – Aslolan Hayattır” oyunları bu açıdan incelenmelidir.
Müzik: * * *J (3.8) – Dans: * * * * (4.1)
Oyunlar, müzik ve dans açısından her geçen gün daha iyiye gitmektedir. Bu konuların değerlendirmesi tam bir uzmanlık konusudur, biliyorum… Yine de bir seyirci olarak görüşlerimi belirtmekte kendimi özgür görüyorum.
Başrol: * * * * (4.23)
Ortalaması en yüksek grup “başrol” grubu olarak ortaya çıkmaktadır. Ancak, “tek kişilik oyunlarda” bu konu da değerlendirmeye alınır mı? Ben aldım. Ayrıca oyunların broşürlerinde ve künye kartlarında “başrol” diye bir niteleme de yok… Bu bölüme ihtiyatla yaklaşılsa da genel sonucun böyle olması gerekiyor. İstanbul Şehir Tiyatroları, oyunlarını sahneye koyarken “başrol”e önem veriyor ve bu konuda ince eleyip sık dokuyor. Güven aralıkları dikkate alındığında; en az: 3.68 ve en çok: 4.78 değerlerini görüyoruz. Bu sonuçlara göre: “Çiçek Sepetli Kız – Ödüller Kümün – Mösyö Butterfly – Palto” oyunlarındaki başroller için verilen; ***** (5 yıldız) normal görülmektedir. En az: 3.68 güven aralığının altına düşen: “Müfettiş – Vanya Dayı – Bir Kadın” oyunlarındaki başroller incelenmelidir.
Erkek Oyuncular: * * * * (4.04)
Erkek oyuncular, oyunların kalite düzeyini belirleyen grup. Ayrıca, bu grup “Yönetmen” leri de etkiliyor. Başarılı olmak istiyorsanız; erkek oyuncu ağırlıklı bir oyunun yönetmeni olun… Bu varsayım haksız çıkmıyor… Bu grubun standart sapması da çok düşük. Bu nedenle gizli kalmış, sonucu etkileyecek bir faktörden söz edilemiyor… Bize düşen de; bu fedakar erkek oyuncu grubunu içtenlikle kutlamak oluyor… Kutluyorum!
Güven aralıkları dikkate alındığında; en az: 3.42 ve en çok: 4.66 değerlerini görüyoruz. Burada 5 yıldız alan “Çiçek Sepetli Kız” oyununda iki kadına karşı tek erkek oyuncu olduğunu anımsamakla yetiniyorum. “Kadınlar da Savaşı Yitirdi” oyunundaki 4.88 değer içinde söyleyebileceğim; oyundaki tüm; bir asker grubu içinde yer alıyorlardı ve grup olarak çok başarılıydılar bana göre… Bu sonuçları normal görüyorum. En az değer 3.42’nin altında kalan:”Vanya Dayı – Ayrangeven – Gölge Ustası” oyunlarının neden düşük oldukları uzmanlarca ayrıca incelenmelidir.
Kadın Oyuncular: * * * * (3.87)
Kadın oyuncular benim değerlendirmelerimde; müzikten sonra en düşük değeri alan grup olarak ortaya çıkıyor. Standart sapmaları da çok düzgün. Güven aralıkları en az: 3.37 ve en çok: 4.37 olarak beliriyor. “Ödüller Kimin” Oyununun 4.5 ve “Palto” oyununun 4.5 aldıkları değerleri normal buluyorum. “Ödüller Kimin” oyununda; “Başrol” kadın oyuncuların aldıkları değeri yükseltiyor ve oyunun ortalaması da çok yüksek. “Palto” oyunu için de; yine oyunun ortalaması çok yüksek ve erkek oyuncu ağırlıklı bir oyun olmasını neden olarak ileri sürüyorum. En az değer olan; 3.37’nin altında kalan: “Aslolan Hayattır – Ayrangeven – Hüzünlü Bir Komedi – Bir Kadın” oyunlarının incelenmesi gerektiği görüşündeyim.
Müzik ve Dans konusundaki değer kayıplarının düşük olmasının; çok haklı bir açıklaması olabilir. Ancak, İstanbul Şehir Tiyatrolarının Kadın Oyuncularının performans kaybının nedeni ne olabilir? Eğitim mi?.. Ya da ne? Dilerim benim sayısal sonuçlarım gerçekten haklı değildir bu konuda…
Sonuç:
Ben, “eleştirinin” yalnızca sözde kalmasının yeterli olmayacağına inananlardanım. Ben, yaşantımda “eleştirisel düşünce”nin gerekli olduğuna, vazgeçilmez olduğuna inanan bir insanım. Gelecekte; 2000’li yıllarda “eleştiri” aynı işlevde fakat çok farklı araç-gereç yardımıyla bir bilim disiplini olarak karşımıza çıkacaktır. Bugün; kısa süreli olumsuzluklara, yanlış yönlendirmelere aldanmamak gerekir. Bu nedenle kurumların hizmetlerini sunarken giydikleri “Halkla İlişkiler” elbisesinin karşıtının; bilimsel eleştirisel düşünce olarak kendilerine ne denli geri döndüğüne de bakmaları kaçınılmazdır.
Sizlerin, İstanbul Şehir Tiyatroları’nın en çok sevdiğim yanı: Elbet oyunları, seyirciye olan sıcak ilgisi, oyun düzeni vb. söylenebilir. Ancak, sizlerin en sevdiğim yanınız: Eleştirilere açık olmanız!.. Yaşantım boyunca sizin gibi eleştirilere böylesine açık bir kurum ve çalışanlarına rastlamadım… Her şey için sonsuz teşekkür ediyorum…
Tevfik YALÇIN
Not: Bu yazım: 11.12.1994 tarihinde, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Tiyatroları Basın ve Halkla İlişkiler Bölümü’ne yalnız bir (1) adet gönderilmiştir.
Yorum Yaz
|
|||||||||
